Al te vaak worden de Middeleeuwen voorgesteld als een tijd waarin geweld, anarchie en willekeur hoogtij vierden. In feite bestond ook in het graafschap Loon en het prinsbisdom Luik een uitgebreid bestuurlijk en juridisch apparaat, dat - afgezien van oorlogsperioden of door gevallen van corruptie - behoorlijk functioneerde. Zo liet de graaf van Loon zich adviseren door een Curia of raad. Daarnaast had hij een ontvanger voor de financiën en een seneschalk, die de grafelijke domeinen moest beheren en zorg dragen voor zijn residentie. Soms trad de seneschalk zelfs als een soort plaatsvervanger voor de graaf op als rechter in de Curia. De gewone man kwam vooral in contact met lokale functionarissen. In Kolmont, Brustem, Duras, Montenaken en Borgloon verbleven er sinds 1175 kastelijnen die het bevel over de grafelijke burchten voerden en soms politionele taken uitoefenden. Voorts waren er meiers of schouten, die de plaatselijke schepenbanken voorzaten en de grafelijke cijnzen inden. De schepenbanken konden zowel van de graaf, een lokale heer als van een kerkelijk domein afhangen. Zij volgden ofwel het Loons of Luiks recht. Zowel in burgerlijke als criminele zaken - die in het eerste geval door de benadeelde partij of de schout, of in criminele zaken door de drossaard aanhangig waren gemaakt - voerden zij een proces 'tot sententie ende executie derselve' (tot gerechtelijke uitspraak en de uitvoering daarvan). In ernstige criminele zaken als moord, brand of roof moesten de lokale schepenbanken wel het advies vragen van de hoofdrechtbank van Vliermaal of Buitenbilzen. De lokale schepenbanken moesten dan het vonnis uitvoeren en hoger beroep was niet meer mogelijk. In burgerlijke zaken kon dat wel, al moest het proces minstens over een bedrag van 1000 frank worden gevoerd. In Loon kon dat beroep ingediend worden bij de Leenzaal van Kuringen, en wie daar zijn gram niet haalde, kon vanaf 1485 naar het Rijkskamergerecht in het Duitse Spiers en later naar Wetzlar. Wie in Luiks gebied woonde, kon terecht bij de prins-bisschop of zijn Conseil Ordinaire.

Terug